Πέμπτη 23 Φεβρουαρίου 2012
Σάββατο 18 Φεβρουαρίου 2012
ΕΠΙΛΟΓΟΣ
Η συμμετοχή στο συμπόσιο ήταν μια μοναδική εμπειρία για όλους τους μαθητές. Όταν το βράδυ της Πέμπτης έληξαν οι συνεδρίες των επιμέρους ομάδων οι μαθητές μας χοροπηδούσαν από τη χαρά τους για τη συμμετοχή τους στις συζητήσεις και τους νέους φίλους που απέκτησαν, ενώ το πρωί της Παρασκευής, η πρόεδρος Μαρία Πάσχου διακόπηκε τέσσερις φορές από τα χειροκροτήματα των μαθητών καθώς απαντούσε στα ερωτήματα που τέθηκαν πάνω στο κείμενο του πορίσματος το οποίο ανέγνωσε εκπροσωπώντας την ομάδα της. Ο ρόλος του παρόντος ιστολογίου βέβαια...δεν έχει ακόμα αξιολογηθεί.
Παρασκευή 17 Φεβρουαρίου 2012
Τετάρτη 15 Φεβρουαρίου 2012
H σκοτεινή πλευρά του Facebook
http://news.kathimerini.gr/4dcgi/_w_articles_world_2_29/03/2011_437286
ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΔΙΚΤΥΩΣΗ
Συμβουλές για ασφαλή περιήγηση στους χώρους κοινωνικής δικτύωσης μπορείτε να διαβάσετε στη διεύθυνση: http://www.saferinternet.gr/index.php?objId=Category18&childobjId=Category24&parentobjId=Page2
Δευτέρα 13 Φεβρουαρίου 2012
PIGS
Διαβάστε το ενδιαφέρον άρθρο του Ευγένιου Τριβιζά για τον όρο PIGS (PORTUGAL, ITALY, GREECE, SPAIN) στο http://www.novafm106.gr/articles/politics/474-eugene-trivizas-pigs
Πράσινη Οικονομία
Δείτε κάποιες ειδήσεις στον Σκάι (http://www.skai.gr/news/environment/article/171406/stohos-i-prasini-oikonomia-/) για την Πράσινη Οικονομία.
Κυριακή 12 Φεβρουαρίου 2012
ΑΝΤΙΚΟΥΛΤΟΥΡΕΣ
Στον σύνδεσμο http://www.scenariomagazine.com/countercultures-of-the-future/ υπάρχει ένα ενδιαφέρον άρθρο από το πρόσφατο τεύχος του μελλοντολογικού περιοδικού SCENARIO που αναφέρεται στις αντικουλτούρες του 21ου αιώνα, προσδιορίζοντας τέσσερις: καταστροφολαγνεία, νέος αθεϊσμός, μετανθρωπισμός, αναρχονομία. Τις σχολιάζω παρακάτω επιμένοντας ιδιαίτερα στην πιθανή σχέση τους με τη χώρα μας.
Καταστροφολαγνεία : Η κοινωνική περιθωριοποίηση κάτω από συνθήκες παρατεταμένης οικονομικής κρίσης μπορεί να οδηγήσει σε ανεξέλεγκτη επιθετικότητα. Ήδη τις στιγμές που γράφονται αυτές οι σειρές εκτυλίσσεται στο κέντρο της Αθήνας ένας ακόμα γύρος καταστρεπτικών επεισοδίων. Ήδη στα σχολεία μας οι καταστροφές κατά τη διάρκεια καταλήψεων έχουν εξελιχθεί σε άγραφη παράδοση, υποστηριζόμενη ακόμα και από γονείς, όπως η μητέρα που διαμαρτυρήθηκε στη Βουλή για τις εισαγγελικές παρεμβάσεις. Οι καταστροφές χαρακτηρίζονται πάντοτε «ατυχή περιστατικά» που προβάλλονται κακόβουλα από όσους θέλουν να συκοφαντήσουν το μαθητικό κίνημα. Το κατά πόσον έτσι αμβλύνονται οι συνειδήσεις ώστε να γίνει αποδεκτή η καταστροφολαγνεία είναι θέμα ανοιχτό σε συζήτηση. Πάντως η ταυτότητα των προσώπων που συλλαμβάνονται αποδεικνύει ότι συχνά στις καταστροφές συμμετέχουν πρόσωπα τα οποία ουδόλως πλήσσονται από την κρίση ή αντιμετωπίζουν προβλήματα για άλλους λόγους άσχετους με την κρίση. Μέχρι σήμερα στην Ελλάδα η αντίδραση της υπερδιογκωμένης μεσαίας τάξης των πόλεων εκδηλώθηκε μέσα από μια χλιαρή συναίνεση σε κινητοποιήσεις ή μεταβολές που προέρχονταν από διάφορες πολιτικές πρωτοβουλίες οι οποίες με τη σειρά τους συχνά κατευθύνονταν από το εξωτερικό. Έτσι, οι Αθηναίοι αποδέχτηκαν το Απριλιανό πραξικόπημα που όλοι ήξεραν ότι στηρίζεται από τις ΗΠΑ, διότι έτσι δινόταν ένα τέλος στις ταραχές της περιόδου 1965-1967, μετά υποστήριξαν χλιαρά τις κινητοποιήσεις της Νομικής και του Πολυτεχνείου, διότι δεν ανέχονταν τις ευρύτερες κοινωνικές ανακατατάξεις που επέφεραν τα πρώην εκτελεστικά όργανα της μεγαλοαστικής τάξης, και τέλος υποδέχτηκαν με ανακούφιση τη Μεταπολίτευση που είχε προαναγγελθεί από τα διεθνή Μέσα Ενημέρωσης και ήταν προσχεδιασμένη από τις ΗΠΑ. Την εποχή εκείνη, ενώ οι Ευρωπαϊκοί θεσμοί είχαν υποστηρίξει τον αντιδικτατορικό αγώνα, στην Ελλάδα η εχθρότητα για την Ευρώπη ήταν γενικευμένη, έως ότου άρχισε η διασπάθιση των κοινοτικών κονδυλίων με όργανα τους πατροπαράδοτους πελατειακούς μηχανισμούς. Η καταστροφολαγνεία λοιπόν στην Ελληνική περίπτωση δεν μπορεί να θεωρηθεί απλώς μια υπερβολική αλλά δικαιολογημένη αντίδραση στην υποβάθμιση της ζωής, αλλά μια ακόμα επίπτωση των στρεβλώσεων της ελληνικής οικονομίας αλλά και της ιστορικής αφήγησης που έχει επικρατήσει για τις πέντε τελευταίες δεκαετίες.
Νέος αθεϊσμός : Η παγκόσμια εκδοτική επιτυχία των έργων του κορυφαίου βιολόγου Ρίτσαρντ Ντώκινς που θεωρούν τη θρησκεία καταστρεπτική δείχνει ότι ένα μεγάλο μέρος του κοινού αποδέχεται έναν νέο μαχητικό αθεϊσμό. Ο νέος αθεϊσμός διαθέτει το πλεονέκτημα ότι μπορεί να οδηγήσει στη λήθη ποικίλες κοινωνικές και ιδεολογικές διαφορές που έρχονται από το παρελθόν και να δημιουργήσει νέες συσπειρώσεις. Ταυτόχρονα μπορεί να προκαλέσει στην αντίπαλη πλευρά περαιτέρω σύγχυση, καθώς η επιλογή αμυντικής τακτικής προκαλούσε πάντοτε στις θρησκείες ανάδειξη των διαφορών ανάμεσα στις διαφορετικές συνιστώσες τους. Δεν είναι τυχαίο ότι η εποχή των Διωγμών ήταν ταυτόχρονα και περίοδος οξύτατων εσωτερικών αντιπαραθέσεων μεταξύ διαφορετικών χριστιανικών ομολογιών αλλά και αντιπαραθέσεων στο ίδιο το εσωτερικό των ομολογιών αυτών. Ο «νέος αθεϊσμός» όμως, ως ένα μη θεσμοθετημένο κίνημα, δεν οφείλει να εμφανιστεί συγκροτημένος με μια ομοιογενή ιδεολογική ταυτότητα. Η διεύρυνση της απήχησής του θα εξαρτηθεί από κατά πόσον θα πείσει η πεποίθησή του ότι οι θρησκείες αποτελούν έναν εντεινόμενο και όχι φθίνοντα κίνδυνο (δηλ. δεν έχουμε να κάνουμε με έναν ακόμα «μπαμπούλα» που επινοήθηκε για να εξασφαλίσει την ανάρρηση ή τη διατήρηση στο προσκήνιο συγκεκριμένων ομοιογενών ή ετερογενών ομάδων) αλλά και από την αντίδραση των ίδιων των θρησκειών.
Μετανθρωπισμός : Πρόκειται για την αναβάθμιση του ανθρώπου μέσω της τεχνολογίας και ειδικότερα μέσω της φαρμακευτικής. Ωστόσο οι μακροχρόνιες επιπτώσεις φαρμακευτικών ουσιών που βελτιώνουν τις νοητικές δυνατότητες του ανθρώπου είναι πάντοτε αμφίβολες,
Αναρχονομία :Πρόκειται για έναν άλλο τρόπο βελτίωσης του ανθρώπου μέσω της τεχνολογίας, αυτή τη φορά όμως όχι μέσω της επέμβασης στον ίδιο τον άνθρωπο αλλά μέσω της συνύπαρξής του με αυτήν. Η τεχνολογία εδώ δεν νοείται ως μηχανισμός παραγωγής καταναλωτικών αγαθών. Ο άνθρωπος καλείται να γνωρίσει ο ίδιος σε βάθος τους μηχανισμούς, όχι απλώς την κατανάλωση ή τη χρήση της τεχνολογίας, και να τη χρησιμοποιήσει για να δημιουργήσει. Σε αυτή την προοπτική η γνώση πρέπει να είναι ανοιχτή σε όλους και να μην περιορίζεται από πνευματικά δικαιώματα. Ειδικότερα για τους στόχους του εφετινού συνεδρίου, ο ρόλος της τεχνολογίας στην καταπολέμηση το αποκλεισμού πρέπει να τονιστεί ιδιαίτερα. Το μεγάλο ενδιαφέρον για τη Ρομποτική που παρατηρείται στο σχολείο δείχνει ότι στη χώρα μας οι προϋποθέσεις της «αναρχονομίας» υπάρχουν. Το ζήτημα των ανοιχτών κωδίκων και των ελεύθερων πνευματικών δικαιωμάτων εξακολουθεί βέβαια να είναι αμφιλεγόμενο. Η πνευματική ιδιοκτησία είναι μια έννοια των τελευταίων αιώνων, η οποία βέβαια κατάγεται από την Ελληνική ιδέα της προσωπικής δημιουργίας που εμφανίστηκε στην μετά τον Όμηρο εποχή. Ακόμη και ο Όμηρος είναι ένας προσωπικός δημιουργός χαμένος μέσα στον θρύλο, που είναι βέβαιο ότι χρησιμοποίησε ένα υλικό κοινών τόπων μορφής και περιεχομένου που δεν ανήκε στον ίδιο. Σε περίπτωση που οι αντιλήψεις της «αναρχονομίας» επεκταθούν από τον χώρο της τεχνολογίας στον πολιτισμό, θα πρόκειται για μια από τις πιο εντυπωσιακές αλλαγές στην ιστορία του ανθρωπίνου είδους. Η ατομική πρωτοβουλία, ξεφεύγοντας από την ανωνυμία του καταναλωτή, θα περάσει στην ανωνυμία του συνδημιουργού, όπως συνέβαινε με τελείως διαφορετικό τρόπο στις προκαπιταλιστικές κοινωνίες. Εδώ θα τεθούν οι βάσεις της δημιουργίας νέων συλλογικών μύθων.
ΥΓ. Η διαλεκτική των μαζών και της ατομικής πρωτοβουλίας τίθεται και στο βίντεο που θα παρουσιαστεί εκ μέρους του σχολείου στο καλλιτεχνικό πρόγραμμα. Οι μάζες μεταβάλλονται μέσα στην ιστορία : πιστοί, οπαδοί, καταναλωτές, αγανακτισμένοι. Αλλάζει το περιεχόμενο αλλά όχι το παιχνίδι δημιουργίας και καταστροφής, όπου η μάζα είναι δημιουργός και δημιούργημα, θύτης και θύμα. Η συνεχής αυτή επάνοδος των μαζών με διαφορετικά προσωπεία είναι που αποδίδεται με την δυσοίωνη προφητεία του Οδυσσέα Ελύτη στη «Μαρία Νεφέλη» ότι θα γυρίσουμε σε μια νέα λίθινη εποχή, ανακαλώντας τη γνωστή θεωρία του Τζιανμπαττίστα Βίκο για τους πολιτιστικούς κύκλους, η οποία με τη σειρά της δείχνει να επιβεβαιώνεται από τη διασταύρωση του Μοντερνισμού με την προϊστορική τέχνη. Η μουσική υπόκρουση είναι και αυτή δείγμα της μοντέρνας μεταστοιχείωσης παλαιών προτύπων. Γιατί καμιά συζήτηση για την αλλαγή και το μέλλον δεν είναι ορθολογική αν δεν στηριχθεί στην εμπειρία του παρελθόντος.
ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ
«Ἀκούω καί ξεχνῶ.
Βλέπω καί θυμᾶμαι.
Κάνω καί μαθαίνω».
ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ
Διερευνητική διαδικασία μάθησης: η μάθηση όχι ως «έτοιμο» προϊόν, αλλά ως αποτέλεσμα προσωπικής έρευνας και συμμετοχής.
Διεπιστημονικότητα: η επιστημονική μονομέρεια των αυτοτελών γνωστικών αντικειμένων καταργείται μέσω της συνεργασίας εκπαιδευτικών ειδικοτήτων με την προσέγγιση θεμάτων που δεν εμπίπτουν αυστηρά σ’ ένα γνωστικό χώρο.
Συνεργασία σε ομάδες: αναπτύσσονται ιδιότητες που δεν προβάλλονταν ως τώρα από το ελληνικό σχολείο, όπως οι συνεργατικές δεξιότητες, ο σεβασμός στη γνώμη του άλλου, η ικανότητα διαλόγου, η ανάπτυξη επιχειρηματολογίας, η συνεργατική κοινωνικοποίηση.
ΠΟΥ ΑΠΟΒΛΕΠΕΙ Η ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ
Ο μαθητής γίνεται «μικρός επιστήμονας», μαθαίνει πώς να μαθαίνει, πού να αναζητά και να βρίσκει την πληροφορία και τη γνώση, να χρησιμοποιεί έγκυρες και αξιόπιστες ερευνητικές μεθόδους, να συνεργάζεται και να εκτιμά την προσπάθεια των συμμαθητών του, καλλιεργεί κριτική/συνδυαστική/συνθετική σκέψη.
ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ ΚΑΙ ΣΥΝΕΡΕΥΝΑ
Από το «γραμμικό» μοντέλο (= ο καθηγητής «ξέρει» και παρουσιάζει τη γνώση) στο συνεργατικό μοντέλο (ο καθηγητής διευκολύνει τους μαθητές να βρουν απαντήσεις σε ερωτήματα που εκείνοι θέτουν και που αφορούν σε δικά τους ενδιαφέροντα.
Βλέπω καί θυμᾶμαι.
Κάνω καί μαθαίνω».
ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ
Διερευνητική διαδικασία μάθησης: η μάθηση όχι ως «έτοιμο» προϊόν, αλλά ως αποτέλεσμα προσωπικής έρευνας και συμμετοχής.
Διεπιστημονικότητα: η επιστημονική μονομέρεια των αυτοτελών γνωστικών αντικειμένων καταργείται μέσω της συνεργασίας εκπαιδευτικών ειδικοτήτων με την προσέγγιση θεμάτων που δεν εμπίπτουν αυστηρά σ’ ένα γνωστικό χώρο.
Συνεργασία σε ομάδες: αναπτύσσονται ιδιότητες που δεν προβάλλονταν ως τώρα από το ελληνικό σχολείο, όπως οι συνεργατικές δεξιότητες, ο σεβασμός στη γνώμη του άλλου, η ικανότητα διαλόγου, η ανάπτυξη επιχειρηματολογίας, η συνεργατική κοινωνικοποίηση.
ΠΟΥ ΑΠΟΒΛΕΠΕΙ Η ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ
Ο μαθητής γίνεται «μικρός επιστήμονας», μαθαίνει πώς να μαθαίνει, πού να αναζητά και να βρίσκει την πληροφορία και τη γνώση, να χρησιμοποιεί έγκυρες και αξιόπιστες ερευνητικές μεθόδους, να συνεργάζεται και να εκτιμά την προσπάθεια των συμμαθητών του, καλλιεργεί κριτική/συνδυαστική/συνθετική σκέψη.
ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ ΚΑΙ ΣΥΝΕΡΕΥΝΑ
Από το «γραμμικό» μοντέλο (= ο καθηγητής «ξέρει» και παρουσιάζει τη γνώση) στο συνεργατικό μοντέλο (ο καθηγητής διευκολύνει τους μαθητές να βρουν απαντήσεις σε ερωτήματα που εκείνοι θέτουν και που αφορούν σε δικά τους ενδιαφέροντα.
ΤΕΛΙΚΗ ΕΥΘΕΙΑ...
Παιδιά μου, καλημέρα! Είμαστε πλέον στην τελική ευθεία της προετοιμασίας μας για την Unesco και θέλω να σας ευχαριστήσω θερμά για τη συνεργασία. Ο κος Βαρζελιώτης και εγώ είχαμε τη χαρά όλο αυτό το διάστημα να ακούσουμε τις πολύ ενδιαφέρουσες απόψεις σας για τις αλλαγές που συντελούνται στον κόσμο, κάτι που, δυστυχώς, δεν μπορεί να γίνει μέσα στα στενά πλαίσια μίας σχολικής ώρας. Παρόλη την επιβάρυνση και παρά τις δυσκολίες που υπήρξαν, ελπίζουμε η συμμετοχή στην Unesco να αποτελέσει για όλους σας μια γλυκιά σχολική ανάμνηση...
Όσον αφορά εμένα, επιθυμώ να εκφράσω την ιδιαίτερη χαρά μου, καθώς που δόθηκε η δυνατότητα να ανταλλάξω απόψεις με κάποια παιδιά με τα οποία δεν έτυχε ποτέ να συνεργαστώ στην τάξη.
Και τώρα θα ήθελα να παρακαλέσω τουλάχιστον τα παιδιά της Α΄- Β' Λυκείου να ρίξουν μια ματιά στον κυριακάτικο τύπο και όχι μόνο, για τα θέματα που μας απασχολούν, και ειδικότερα:
1)http://www.tovima.gr/finance/article/?aid=443111&h1=true, για το Μνημόνιο και τις αμοιβές (Ηλίας),
2)http://www.tovima.gr/world/article/?aid=443217 για τους Anonymous (Κατερίνα)
3)http://www.tovima.gr/opinions/article/?aid=443200,για τις δυνατότητες ανάπτυξης (Δημήτρης)
4)http://www.tovima.gr/finance/article/?aid=442692&h1=true, για την ανεργία (Μαρία),
5)http://www.tovima.gr/opinions/article/?aid=443197, για τη γερμανική πολιτική (Ευγενία).
Παρακαλώ, διαβάστε τα άρθρα προσεκτικά, και, εάν είναι δυνατόν, κρατείστε κάποιες σημειώσεις ή υπογραμμίστε ό,τι θεωρείτε σημαντικό, για να μας το παρουσιάσετε στην
επόμενη συνάντηση, η οποία θα προσπαθήσω να πραγματοποιηθεί αύριο, Δευτέρα, 13/02, τις τελευταίες ώρες.
Σας ευχαριστώ πολύ!
Όσον αφορά εμένα, επιθυμώ να εκφράσω την ιδιαίτερη χαρά μου, καθώς που δόθηκε η δυνατότητα να ανταλλάξω απόψεις με κάποια παιδιά με τα οποία δεν έτυχε ποτέ να συνεργαστώ στην τάξη.
Και τώρα θα ήθελα να παρακαλέσω τουλάχιστον τα παιδιά της Α΄- Β' Λυκείου να ρίξουν μια ματιά στον κυριακάτικο τύπο και όχι μόνο, για τα θέματα που μας απασχολούν, και ειδικότερα:
1)http://www.tovima.gr/finance/article/?aid=443111&h1=true, για το Μνημόνιο και τις αμοιβές (Ηλίας),
2)http://www.tovima.gr/world/article/?aid=443217 για τους Anonymous (Κατερίνα)
3)http://www.tovima.gr/opinions/article/?aid=443200,για τις δυνατότητες ανάπτυξης (Δημήτρης)
4)http://www.tovima.gr/finance/article/?aid=442692&h1=true, για την ανεργία (Μαρία),
5)http://www.tovima.gr/opinions/article/?aid=443197, για τη γερμανική πολιτική (Ευγενία).
Παρακαλώ, διαβάστε τα άρθρα προσεκτικά, και, εάν είναι δυνατόν, κρατείστε κάποιες σημειώσεις ή υπογραμμίστε ό,τι θεωρείτε σημαντικό, για να μας το παρουσιάσετε στην
επόμενη συνάντηση, η οποία θα προσπαθήσω να πραγματοποιηθεί αύριο, Δευτέρα, 13/02, τις τελευταίες ώρες.
Σας ευχαριστώ πολύ!
Παρασκευή 10 Φεβρουαρίου 2012
ΛΑΪΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΛΑΪΚΙΣΜΟΣ
Ο σύνδεσμος http://polytopon.blogspot.com/2012/02/blog-post.html περιλαμβάνει μια συνοπτική διαπραγμάτευση των όρων «λαϊκότητα» και «λαϊκισμός».
Η ΤΕΧΝΗ ΣΤΟΝ 21ο ΑΙΩΝΑ
ΠΟΛΥΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΟΤΗΤΑ
Ο δυτικός πολιτισμός δείχνει να έχει επιβληθεί ως το πρότυπο του προοδευμένου πολιτισμού, μολονότι διάφορα πολυπληθή έθνη υποστηρίζουν ότι διαθέτουν μια πολιτισμική παράδοση ανώτερη από τη δυτική ή τουλάχιστον εφάμιλλη. Αυτό φαίνεται από τη μεγάλη σημασία που δίνουν μη-δυτικές χώρες στην προβολή καλλιτεχνών οι οποίοι καλλιεργούν τυπικά δυτικές τέχνες (πχ. το ενδιαφέρον της Κίνας για τους πιανίστες Yundi Li και Lang Lang ή του Ιράν για τον σκηνοθέτη Ashgar Farhadi). H εμφάνιση σημαντικών δημιουργών σε χώρες ξένες προς την δυτική παράδοση διόλου δεν σημαίνει λοιπόν υποβάθμισή της, αλλά αποδυνάμωση των παραδοσιακών προπυργίων της, τα οποία όμως σε επίπεδο συμβολικό και παιδευτικό διατηρούν την αίγλη της πνευματικής κοιτίδας που τους έχει προσδώσει η μακρά ιστορία τους, όπως έγινε στο παρελθόν με την Αθήνα των πρώτων μεταχριστιανικών αιώνων για τη φιλοσοφία και τη Ρώμη του 17ου / 18ου αιώνα για τη ζωγραφική.
Η πολυπολιτισμικότητα έχει ήδη αρχίσει να οδηγεί στον διάλογο και την ώσμωση διαφορετικών παραδόσεων οι οποίες ανακαλύπτουν συχνά τις (πραγματικές ή επινοημένες, είναι μια άλλη συζήτηση) ομοιότητές τους. Ένα ενδιαφέρον παράδειγμα της κατεύθυνσης αυτής δίνει μια παλιότερη δουλειά τους γνωστού Έλληνα σκηνοθέτη Θόδωρου Τερζόπουλου ο οποίος παρουσίασε τις «Βάκχες» του Ευριπίδη στην Κολομβία αξιοποιώντας στοιχεία από τη λατρεία ενός προκολομβιανού θεού αντίστοιχου με τον Διόνυσο. Ο διάλογος λοιπόν των πολιτισμών δεν θα συνιστά αναπόφευκτα ένα χάος στο οποίο δεν θα είναι δυνατή διάκριση της προσωπικής δημιουργίας από τον ερασιτεχνισμό, αλλά θα εξακολουθήσει να απαιτεί γνώση, έρευνα και προσωπικό όραμα.
Η ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΗ
Ήδη από τα τέλη του 20ου αιώνα ήταν δημοφιλής η ιδέα ότι το πρότυπο του καλλιτέχνη που δημιούργησε η Νεωτερικότητα (από την Αναγέννηση και μετά) εκπνέει λόγω εξάντλησης των καινοτόμων εκφραστικών δυνατοτήτων της τέχνης. Η αναζήτηση της πρωτοτυπίας που ενθάρρυνε η Νεωτερικότητα και αποθέωσε ο Μοντερνισμός, αμφισβητήθηκε από τον Μεταμοντερνισμό ο οποίος έβαλε στη θέση της την «παραπομπή», δηλ. την ανασύνθεση της τεχνοτροπικής παρακαταθήκης του παρελθόντος. Από την άλλη πλευρά η δυτική διανόηση συχνά κραδαίνει τον κίνδυνο επιστροφής των κοινωνιών σε προκαπιταλιστικές αντιλήψεις όπου θα κυριαρχούν η θρησκεία, η εθνική ταυτότητα κτλ. Εάν και όπου συμβαίνει αυτό, ο καλλιτέχνης καλείται να υπηρετήσει ως επιτηδευματίας ή χειρώνακτας μια προαποφασισμένη πρόθεση του συλλογικού χώρου ή της ηγεσίας του. Ανάμεσα στα δυο αυτά άκρα που υποτίθεται ότι χαρακτηρίζουν την εποχή μας, παρατηρούμε ότι η αναζήτηση προσωπικού οράματος εξακολουθεί να αποτελεί το ιδεώδες αρκετών δημιουργών αλλά, κυρίως, μιας δυναμικής μερίδας του κοινού η οποία συγκροτείται από τους μη-ευκαιριακούς αποδέκτες των έργων τέχνης. Εμμονή σε μια αντίληψη που έχει ξεπεραστεί από τα πράγματα; Ουτοπία; Ο 21ος αιώνας θα δώσει απαντήσεις.
Αντίστοιχα αντινομική και μετέωρη είναι και η κοινωνική ταυτότητα του καλλιτέχνη. Είναι ο δεξιοτέχνης που αναμετριέται με το κύρος της παράδοσης; Είναι ο μύστης που αναμετριέται με το στοίχημα της ανανέωσης; Είναι το δημόσιο πρόσωπο που αναμετριέται με το στοίχημα της επιβίωσης-δημοσιότητας; Η πρώτη αντίληψη είναι προκαπιταλιστική, η δεύτερη νεωτερική και η τρίτη μεταμοντέρνα. Και εδώ εμείς είμαστε που θα δώσουμε την απάντηση, κανείς άλλος.
ΤΕΧΝΗ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ
Η σύνθεση τέχνης και τεχνολογίας ήταν μια από τις κυρίαρχες κατευθύνσεις του πολιτισμού κατά τον 20ό αιώνα. Ενώ όμως στην πρώιμη φάση της αντανακλούσε τους θεωρητικούς προβληματισμούς ισχυρών προσωπικοτήτων (πχ. ο Ρωσικός φουτουρισμός ήθελε να συγκεράσει την τεχνολογική πρόοδο με το Μαρξιστικό όραμα της κοινωνικής προόδου και την αφαιρετική αντίληψη για την τέχνη που οδηγούσε σε οιονεί μυστικιστικές ενατενίσεις), σήμερα ο εκδημοκρατισμός των οικιακών συσκευών και εφαρμογών έχει κάνει πολύ εύκολη την ανασύνθεση κάθε λογής (παράδειγμα το βίντεο-μπουρδολόγημα που ετοίμασα για το καλλιτεχνικό πρόγραμμα της ΟΥΝΕΣΚΟ) Εκτός όμως από τις οικιακές συσκευές και τη διολίσθηση στην ευκολία που προσφέρουν, υπάρχουν και τα εξελιγμένα προγράμματα που υποκαθιστούν μέρος της καλλιτεχνικής δημιουργίας το οποίο προϋπέθετε άλλοτε την απόκτηση συγκεκριμένης καλλιτεχνικής σκευής, όπως για παράδειγμα τα προγράμματα που μετατρέπουν ήχους σε παρτιτούρες. Αίρουν ένα εμπόδιο τα νέα αυτά μέσα ή διευκολύνουν την ανάδειξη της ασημαντότητας; Και εδώ η απάντηση θα δοθεί από εμάς.
ΑΝΑΜΕΣΑ ΣΤΗΝ ΨΥΧΑΓΩΓΙΑ-ΜΥΣΤΑΓΩΓΙΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΨΥΧΑΓΩΓΙΑ-ΠΡΟΪΟΝ
Η νεωτερικότητα αποσυνέδεσε σταδιακά την τέχνη από τη πολιτική και τη θρησκεία και τη συνέδεσε με τις επιλογές του ατόμου (ως δημιουργού ή αποδέκτη) και των μαζών. Οι επιλογές βέβαια αυτές ενδεχομένως ήταν θρησκευτικές ή πολιτικές, αλλά απαιτούντα πάντοτε η υιοθέτησή τους ως επιλογών. Έτσι η τέχνη πέρασε από τον ναό στις αίθουσες συναυλιών και εκθέσεων και οι αποδέκτες της ήταν υπεύθυνοι πολίτες, όπως τουλάχιστον ήθελε να πιστεύει ο ίδιος ο νεωτερικός άνθρωπος. Σήμερα από την φάση αυτή έχουμε περάσει στη διφυία της τέχνης-οικιακής ψυχαγωγίας και της τέχνης-υπερθεάματος, και στις δυο περιπτώσεις με την καθοριστική διαμεσολάβηση των ηλεκτρονικών μέσων. Η αστική ισορροπία ανάμεσα στον πιστό και τον καταναλωτή μοιάζει να έχει εξαφανιστεί προς όφελος του ενός ή του άλλου. Σε αυτή την προοπτική το μέσο διάδοσης της τέχνης μοιάζει να αποτελεί βασικό συστατικό του περιεχομένου. Αυτό το καταλαβαίνουμε καλύτερα μέσα από την εποπτεία λιγότερο διαδεδομένων μορφών οικιακής ψυχαγωγίας, όπως η αναβίωση του ενδιαφέροντος για τους δίσκους βινυλίου τα τελευταία χρόνια. Αυτό που καταρχήν επιζητεί ο ακροατής δεν είναι τόσο η ακρόαση ενός άγνωστου έργου ή μιας άγνωστης ερμηνείας αλλά η επαφή με το ίδιο το μέσο. Ωστόσο τούτο δεν σημαίνει υποχρεωτικά εκφυλισμό της τέχνης σε προϊόν, έστω και όχι τόσο αναλώσιμο όσο τα υλικά. Είναι απλώς αλλαγή του κοινωνικού πλαισίου, των κοινωνικών συμφραζομένων μέσα στα οποία τοποθετείται το έργο τέχνης.
ΜΑΖΙΚΗ ΚΟΥΛΤΟΥΡΑ: ΔΙΑΔΟΣΗ Η ΣΥΡΡΙΚΝΩΣΗ ΤΗΣ ΤΕΧΝΗΣ;
Παλαιότερα η περιορισμένη καλλιτεχνική εγγραματοσύνη είχε ως αποτέλεσμα το κοινό των τεχνών να είναι περιορισμένο, αλλά αποτελούμενο από επαρκείς δέκτες με δυνατότητα ολόπλευρης ενημέρωσης για τις καλλιτεχνικές εξελίξεις (παράδειγμα η μοναδική μουσικοπαιδαγωγική παράδοση της Κέρκυρας που διατηρείται μέχρι την εποχή μας) Σήμερα η εγγραματοσύνη έχει διευρυνθεί θεαματικά και με την βοήθεια της τεχνολογίας έχει οδηγήσει σε πρωτόγνωρους ρυθμούς παραγωγής νέων έργων. Ταυτόχρονα οι ταχύτατοι ρυθμοί της ζωής και η ποικιλότητα ερεθισμάτων και προκλήσεων για εξερεύνηση που δέχεται ο καθένας επιφέρει τη διασπορά των ενδιαφερόντων. Αποτέλεσμα να είναι πρακτικά αδύνατη η ολόπλευρη ενημέρωση και να υπάρχει ο κίνδυνος σημαντικά έργα να μην προσεχθούν έγκαιρα. Έτσι, η διεύρυνση των δυνατοτήτων παραγωγής και διάδοσης νέων έργων συνοδεύεται αναγκαστικά από την περιορισμένη απήχησή τους εάν δεν υπάρξει ο ευτυχέστερος δυνατός τρόπος προβολής. Υποπτεύομαι ότι η αναζήτηση του καλύτερου δυνατού τρόπου με τον οποίο ένα έργο τέχνης θα βρει το δρόμο του προς το κοινό το οποίο μπορεί δ υ ν ά μ ε ι να το εκτιμήσει (πολιτιστικό μάρκετιγκ) θα αποτελέσει μια από τις περιζήτητες επιστήμες του μέλλοντος.
Τετάρτη 8 Φεβρουαρίου 2012
ΠΡΟΣΩΠΙΚΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΥΘΥΝΗ
Το περιοδικό «Ανοιχτή κοινωνία» αναφέρεται στηρίζεται στην ιδέα της προσωπικής ευθύνης, η οποία βέβαια δεν εκδηλώνεται με μοναχικές πρωτοβουλίες αλλά με συντονισμένη κοινή δράση. Τα κείμενα του περιοδικού (ο σύνδεσμος δόθηκε σε προηγούμενη ανάρτηση) είναι διαφωτιστικά.
ΕΝΕΡΓΟΙ ΠΟΛΙΤΕΣ
Ο σύνδεσμος http://www.kinisipoliton.gr/UserFiles/File/deltia/102451_Anoihti_Koinonia82teliko.pdf ανακατευθύνει στο τεύχος Οκτωβρίου-Δεκεμβρίου 2011 του περιοδικού «Ανοιχτή κοινωνία». Τα άρθρα του δίνουν μια εικόνα του τρόπου με τον οποίο δραστηριοποιούνται τα κινήματα πολιτών.
ΠΡΟΣΕΞΤΕ ΚΙ ΑΥΤΟ!
Μου έστειλαν τις παρακάτω προτεραιότητες για το Πρόγραμμα της Unesco "Management Of Social Transformation / MOST". Δείτε τις, σας παρακαλώ!
Member States agreed to two priorities.
• The first is for MOST to work on social inclusion, as an essential feature of fighting poverty, narrowing inequalities, and advancing toward social justice. The empowerment of vulnerable populations through democratic and participatory processes is to go hand-in-hand with social investment that creates employment opportunities, especially for youth and those in need.
• The second theme of MOST will focus on the social transformations arising from environmental change, in recognition of the imperative to address numerous crises ranging from the depletion of natural resources, food and energy shortages, the pressure of accelerating urbanization and population growth, to climate change and natural disasters. The social consequences of these developments include displacement and migration, growing social instability, potential for conflict due to competition over scarce resources, as well as rising inequalities, marginalization and ensuing intolerance.
The notions of social inclusion, environmental sustainability, and economic development are clearly interdependent
Member States agreed to two priorities.
• The first is for MOST to work on social inclusion, as an essential feature of fighting poverty, narrowing inequalities, and advancing toward social justice. The empowerment of vulnerable populations through democratic and participatory processes is to go hand-in-hand with social investment that creates employment opportunities, especially for youth and those in need.
• The second theme of MOST will focus on the social transformations arising from environmental change, in recognition of the imperative to address numerous crises ranging from the depletion of natural resources, food and energy shortages, the pressure of accelerating urbanization and population growth, to climate change and natural disasters. The social consequences of these developments include displacement and migration, growing social instability, potential for conflict due to competition over scarce resources, as well as rising inequalities, marginalization and ensuing intolerance.
The notions of social inclusion, environmental sustainability, and economic development are clearly interdependent
Τρίτη 7 Φεβρουαρίου 2012
ΤΑΥΤΟΤΗΤΕΣ - ΕΤΕΡΟΤΗΤΕΣ
Έφη Πλεξουσάκη, Πολιτισμός και σχολείο
http://www.kleidiakaiantikleidia.net/book6/book6.pdf
Εθνοκεντρισμός = η αδυναμία μας να σχετικοποιήσουμε τη δική μας οπτική γωνία, να την αναγνωρίσουμε ως μια ιδιαίτερη – ανάμεσα σε άλλες – προοπτική μέσα από την οποία θεωρούμε την πραγματικότητα (βλ. πολιτισμικό σοκ, πολιτισμική παρεξήγηση).Θεωρούμε συχνά ότι οι δικοί μας πολιτισμικοί κανόνες έχουν ισχύ για όλους τους ανθρώπους (= καθολικοί + αμετάβλητοι στο χρόνο), αναγορεύοντάς τους σε «κανονικούς» ή «φυσικούς» τρόπους του να σκέφτεσαι ή να πράττεις. Ανάγουμε το πολιτισμικά οικείο σε «φυσικό», σε μέτρο βάσει του οποίου αποτιμούμε το ανοίκειο. Η συγκεκριμένη στάση οδηγεί στη μη αναγνώριση + στην υποτίμηση του πολιτισμικά «μακρινού».
Άννα Φραγκουδάκη, H εθνική ταυτότητα, το έθνος και ο πατριωτισμός
http://www.kleidiakaiantikleidia.net/book27/book27.pdf, σελ. 11-42.
Ο τρόπος με τον οποίο συγκροτήθηκαν ιστορικά τα έθνη έπλασε εθνικές ιδέες που έχουν σε κάθε κράτος συνθέσει μια εθνική ιστορία δεδομένη και μοναδική. Η ιστορία αυτή προάγει τις ομοιότητες στο εσωτερικό και τις διαφορές στο εξωτερικό, ενώ αποδίδει σε κάθε έθνος δίκαια που δεν αναγνωρίζει στους «άλλους». Συγκροτεί έτσι μια κλειστή και γραμμική ιστορική αφήγηση που περιστρέφεται γύρω από το ένδοξο παρελθόν κάθε μοναδικής και ιδιαίτερης εθνικής ομάδας, την οποία περιγράφει σαν ομοιογενή και αναλλοίωτη.
19ος αιώνας: ο «αιώνας των εθνών», π.χ. Ελληνικό έθνος. Η αξία της ελευθερίας και το ύψιστο καθήκον της δημιουργίας εθνικού κράτους απαιτούν κάθε θυσία («Καλύτερα μιας ώρας ελεύθερη ζωή...»).
Η νέα στην ιστορία πολιτική οντότητα, το έθνος-κράτος, θα ακολουθήσει μια πορεία ομογενοποίησης, η οποία σχετίζεται πρώτα με την οργάνωση και την ενοποίησή του και στη συνέχεια με την εθνική του επεκτατική πολιτική.
Η πρώτη που διαμόρφωσε το ενιαίο εθνικό κράτος ήταν η γαλλική επανάσταση. Το θεμελίωσε με την ενοποίηση των επαρχιών, την υπαγωγή όλων στην κεντρική νομοθεσία, την ενοποίηση της αγοράς και την ομοιογενοποίηση των πληθυσμών στο εσωτερικό των συνόρων του κράτους με τρόπους άλλοτε ήπιους και άλλοτε βίαιους. Ένα από τα μεγάλα όπλα της ενοποίησης ήταν η γλώσσα. Το νέο έθνος-κράτος θα ομοιογενοποιηθεί γλωσσικά και οι πιο πολλές από τις περίπου 30 διαφορετικές γλώσσες και διαλέκτους που μιλούσαν οι πληθυσμοί μέσα στα σύνορα του γαλλικού κράτους, αφού καταγγελθούν ως «αντεπαναστατικές ντοπιολαλιές», θα απαγορευτούν και σταδιακά θα χαθούν. Έτσι το δημοκρατικό και πρωτοποριακό έθνος-κράτος θα αποκτήσει μια εθνική γλώσσα, τη γαλλική.
Παρόμοια πορεία θα ακολουθήσουν όλα τα έθνη-κράτη που θα δημιουργηθούν. Κάθε έθνος-κράτος θα παλέψει για μακρό διάστημα διεκδικώντας εδάφη που άλλα ανήκουν στις αυτοκρατορίες και άλλα σε γειτονικά έθνη-κράτη («Μεγάλες Ιδέες», «Αλυτρωτισμός»).
Σήμερα τα σύνορα των κρατών δεν είναι ρευστά και πρωτεύον ζητούμενο είναι να βρεθούν τρόποι οργάνωσης του κόσμου που θα αποτρέψουν για πάντα τους πολέμους και την πολιτική με τη βία των όπλων, αχρηστεύοντας τους στρατούς και τους εξοπλισμούς.
Σήμερα αγάπη για την πατρίδα = ειρηνική συνύπαρξη με άλλους λαούς, με διάλογο και διαπραγματεύσεις, γιατί έτσι μόνο θα εξασφαλιστούν η ευημερία και η πρόοδος της πατρίδας.
Η αναγνώριση του πολιτισμικού μωσαϊκού της μεγάλης διάρκειας θα διευκολύνει την αξιοποίηση του πολιτισμικού πλούτου από τα σύγχρονα μεγάλα ρεύματα των μεταναστών σε όλες τις ευρωπαϊκές χώρες, καθώς θα καταπολεμήσει αποτελεσματικά τους καλλιεργημένους από τις εθνικές μυθολογίες φόβους μήπως χαθεί η «καθαρότητα» και «ομοιογένεια» των εθνικών πολιτισμών (γνώση ιστορίας = απαραίτητη).
Ανάγκη για μια νέα ευρωπαϊκή ταυτότητα: περιλαμβάνει τον ορθολογισμό, την οικονομική ανάπτυξη αλλά και το σεβασμό στο περιβάλλον με την κοινωνική ευαισθησία («μεσογειακή κουλτούρα»).
Θάλεια Δραγώνα, Στερεότυπα και προκαταλήψεις
http://www.kleidiakaiantikleidia.net/book32/book32.pdf
Στερεότυπα = γνωστικές αναπαραστάσεις που αφορούν μια οποιαδήποτε κοινωνική ομάδα και τα μέλη της. Πρόκειται για μια «εικόνα στο κεφάλι μας», μια γενίκευση που κατασκευάζουμε και την αποδίδουμε σε όλα τα μέλη μιας ανθρώπινης ομάδας.
Τα στερεότυπα, όπως όλα τα γνωστικά σχήματα, επηρεάζουν τις πληροφορίες τις οποίες δεχόμαστε από το περιβάλλον, τις οργανώνουν με ορισμένο τρόπο, καθοδηγούν τη σκέψη μας προς ορισμένες εκδοχές ή την απομακρύνουν από άλλες, επηρεάζουν το αν και πότε μια πληροφορία που είναι ήδη εγγεγραμμένη, θα ανασυρθεί ή όχι.
Μολονότι είναι σαν όλα τα γνωστικά σχήματα, τα στερεότυπα έχουν μια βασική διαφορά: οι κοινωνικές τους συνέπειες είναι μεγάλες. Τα στερεότυπα αντλούν τη μορφή και το περιεχόμενό τους από το κοινωνικό πλαίσιο το οποίο μας περιβάλλει και η εφαρμογή τους οδηγεί σε κοινωνικές αδικίες.
Τα στερεότυπα είναι πολιτισμικές κατασκευές για κάποιες κοινωνικές ομάδες, διαμορφώνονται μέσα από μηχανισμούς εξουσίας, καθώς αντικατοπτρίζουν το κοινωνικό κύρος των κοινωνικών ομάδων και λειτουργούν μέσα από ψυχοκοινωνικούς δρόμους. Τα στερεότυπα, τέλος, δημιουργούν προσδοκίες για το ποια είναι η αναμενόμενη συμπεριφορά του άλλου, οδηγώντας στο φαινόμενο που ονομάζεται «αυτοεκπληρούμενη προφητεία».
Για αρκετά χρόνια κυριάρχησε η άποψη ότι ο ανθρώπινος νους δεν έχει τον απαραίτητο χώρο για να καταγράψει την πολλαπλότητα, τον πλούτο και την ατομική διαφορά, με αποτέλεσμα η αντίληψη για τους άλλους να χρειάζεται να οργανωθεί και να απλοποιηθεί, δηλαδή να ιεραρχηθεί γύρω από γνωστικές κατηγορίες, γύρω από στερεότυπα.
Τα στερεότυπα νομιμοποιούν την εκμετάλλευση κάποιων κοινωνικών ομάδων από άλλες, καθώς ερμηνεύουν την επιτυχία ορισμένων κοινωνικών ομάδων αλλά και τη φτώχεια και την αδυναμία ορισμένων άλλων σαν να είναι αυτές οι διαφορές όχι μόνο δικαιολογημένες αλλά και φυσικές.
Το ιδεολογικό πλαίσιο είναι τόσο διάχυτο και απατηλό, ώστε τα στερεότυπα αναδύονται αυθόρμητα και ασυναίσθητα ακόμα και στους ανθρώπους οι οποίοι συνειδητά και με κάθε εντιμότητα πιστεύουν στην ισότητα και στην αυτονομία.
Τα στερεότυπα μπορεί να είναι και θετικές γενικεύσεις (π.χ. «όλοι οι Έλληνες είναι φιλόξενοι»). Είναι προϊόν ασυνείδητων διεργασιών.
Οι προκαταλήψεις είναι αρνητικά και υποτιμητικά στερεότυπα και βρίσκονται κάτω από συνειδητό, γνωστικό έλεγχο.
Είναι καθολική στους ανθρώπους η επιθυμία να αποκτήσουν και να διατηρήσουν μια θετική κοινωνική ταυτότητα. Για να το καταφέρουν κάνουν ταυτίσεις με τις κοινωνικές ομάδες στις οποίες ανήκουν και συγκρίσεις με άλλες ομάδες στις οποίες δεν ανήκουν. Το σχετικό κύρος της δικής μας ομάδας επηρεάζεται αποφασιστικά από το κύρος της ομάδας του άλλου. Έχει αποδειχτεί ότι τα στερεότυπα και οι προκαταλήψεις χρησιμεύουν στο να εξυψώνουν την ομάδα στην οποία ανήκουμε εμείς και να αμαυρώνουν την ομάδα των άλλων.
Η αδυναμία του ατόμου να ανεχθεί τους άλλους οι οποίοι δεν είναι σαν κι αυτόν προέρχεται συχνά από την απειλή που νιώθει σε ένα βαθύτερο επίπεδο του εαυτού. Φόβος, θυμός και εχθρότητα είναι τα συναισθήματα που ανακινούνται, όταν οι άλλοι προσλαμβάνονται ως απειλητικοί. Το προκατειλημμένο άτομο αντιλαμβάνεται τη δική του ομάδα ως καλή, ως ομάδα που έχει τις δικές του αξίες, τις δικές του συνήθειες και παραδόσεις, τη δική του ιδεολογία. Έτσι η ομάδα των άλλων, με διαφορετικές αξίες, παραδόσεις και άλλη ιδεολογία, δεν μπορεί να γίνει ψυχολογικά αποδεκτή ως ισότιμη χωρίς να απειλήσει τον εαυτό με ακύρωση και αφανισμό (βλ. γεγονότα 20ου αιώνα).
Η «πραγματικότητα» δεν είναι δοτή από τη φύση. Είναι προϊόν κοινωνικό. Η ανθρώπινη φύση κατασκευάζεται μέσα από τη σχέση μας με τους άλλους και όχι μέσα από τη βιολογία. Η βιολογία προσφέρει μόνο το υλικό για την εξέλιξη. Όλα τα υπόλοιπα γίνονται διότι επενδύουμε τις ομάδες και τα σύμβολα με νόημα. Τα στερεότυπα και οι προκαταλήψεις είναι ένας από τους τρόπους απόδοσης νοήματος στις ομάδες και στα σύμβολα.
Τα στερεότυπα μαθαίνονται σε πολύ μικρή ηλικία, πριν καλά ακόμα ένα παιδί αποκτήσει ιδέα για την ομάδα στην οποία αναφέρονται. Οι στάσεις των παιδιών μπορούν να επηρεάζονται από γονείς – συνομηλίκους – σχολείο.
Το σχολείο διαμορφώνει τις αναπαραστάσεις των παιδιών για το διαφορετικό και κατ’ επέκταση τα στερεότυπα μέσα από: α) την απευθείας επαφή με τα άλλα παιδιά, που διαφέρουν κοινωνικοπολιτικά, εθνοτικά, γλωσσικά, φυλετικά, β) τις στάσεις του δασκάλου, γ) το φανερό ή κρυφό αναλυτικό πρόγραμμα.
Εάν το εκπαιδευτικό σύστημα διαχειριστεί την έννοια της προκατάληψης νωρίς στην παιδική ηλικία, μπορεί να συμβάλει στη δημιουργία ενός λιγότερο διχαστικού κόσμου (δημοκρατικές αρχές, ηθικές αξίες, πνεύμα συνεργασίας, δεξιότητες διαχείρισης συγκρούσεων προαγωγή κλίματος αποδοχής του άλλου, του διαφορετικού).
http://www.kleidiakaiantikleidia.net/book6/book6.pdf
Εθνοκεντρισμός = η αδυναμία μας να σχετικοποιήσουμε τη δική μας οπτική γωνία, να την αναγνωρίσουμε ως μια ιδιαίτερη – ανάμεσα σε άλλες – προοπτική μέσα από την οποία θεωρούμε την πραγματικότητα (βλ. πολιτισμικό σοκ, πολιτισμική παρεξήγηση).Θεωρούμε συχνά ότι οι δικοί μας πολιτισμικοί κανόνες έχουν ισχύ για όλους τους ανθρώπους (= καθολικοί + αμετάβλητοι στο χρόνο), αναγορεύοντάς τους σε «κανονικούς» ή «φυσικούς» τρόπους του να σκέφτεσαι ή να πράττεις. Ανάγουμε το πολιτισμικά οικείο σε «φυσικό», σε μέτρο βάσει του οποίου αποτιμούμε το ανοίκειο. Η συγκεκριμένη στάση οδηγεί στη μη αναγνώριση + στην υποτίμηση του πολιτισμικά «μακρινού».
Άννα Φραγκουδάκη, H εθνική ταυτότητα, το έθνος και ο πατριωτισμός
http://www.kleidiakaiantikleidia.net/book27/book27.pdf, σελ. 11-42.
Ο τρόπος με τον οποίο συγκροτήθηκαν ιστορικά τα έθνη έπλασε εθνικές ιδέες που έχουν σε κάθε κράτος συνθέσει μια εθνική ιστορία δεδομένη και μοναδική. Η ιστορία αυτή προάγει τις ομοιότητες στο εσωτερικό και τις διαφορές στο εξωτερικό, ενώ αποδίδει σε κάθε έθνος δίκαια που δεν αναγνωρίζει στους «άλλους». Συγκροτεί έτσι μια κλειστή και γραμμική ιστορική αφήγηση που περιστρέφεται γύρω από το ένδοξο παρελθόν κάθε μοναδικής και ιδιαίτερης εθνικής ομάδας, την οποία περιγράφει σαν ομοιογενή και αναλλοίωτη.
19ος αιώνας: ο «αιώνας των εθνών», π.χ. Ελληνικό έθνος. Η αξία της ελευθερίας και το ύψιστο καθήκον της δημιουργίας εθνικού κράτους απαιτούν κάθε θυσία («Καλύτερα μιας ώρας ελεύθερη ζωή...»).
Η νέα στην ιστορία πολιτική οντότητα, το έθνος-κράτος, θα ακολουθήσει μια πορεία ομογενοποίησης, η οποία σχετίζεται πρώτα με την οργάνωση και την ενοποίησή του και στη συνέχεια με την εθνική του επεκτατική πολιτική.
Η πρώτη που διαμόρφωσε το ενιαίο εθνικό κράτος ήταν η γαλλική επανάσταση. Το θεμελίωσε με την ενοποίηση των επαρχιών, την υπαγωγή όλων στην κεντρική νομοθεσία, την ενοποίηση της αγοράς και την ομοιογενοποίηση των πληθυσμών στο εσωτερικό των συνόρων του κράτους με τρόπους άλλοτε ήπιους και άλλοτε βίαιους. Ένα από τα μεγάλα όπλα της ενοποίησης ήταν η γλώσσα. Το νέο έθνος-κράτος θα ομοιογενοποιηθεί γλωσσικά και οι πιο πολλές από τις περίπου 30 διαφορετικές γλώσσες και διαλέκτους που μιλούσαν οι πληθυσμοί μέσα στα σύνορα του γαλλικού κράτους, αφού καταγγελθούν ως «αντεπαναστατικές ντοπιολαλιές», θα απαγορευτούν και σταδιακά θα χαθούν. Έτσι το δημοκρατικό και πρωτοποριακό έθνος-κράτος θα αποκτήσει μια εθνική γλώσσα, τη γαλλική.
Παρόμοια πορεία θα ακολουθήσουν όλα τα έθνη-κράτη που θα δημιουργηθούν. Κάθε έθνος-κράτος θα παλέψει για μακρό διάστημα διεκδικώντας εδάφη που άλλα ανήκουν στις αυτοκρατορίες και άλλα σε γειτονικά έθνη-κράτη («Μεγάλες Ιδέες», «Αλυτρωτισμός»).
Σήμερα τα σύνορα των κρατών δεν είναι ρευστά και πρωτεύον ζητούμενο είναι να βρεθούν τρόποι οργάνωσης του κόσμου που θα αποτρέψουν για πάντα τους πολέμους και την πολιτική με τη βία των όπλων, αχρηστεύοντας τους στρατούς και τους εξοπλισμούς.
Σήμερα αγάπη για την πατρίδα = ειρηνική συνύπαρξη με άλλους λαούς, με διάλογο και διαπραγματεύσεις, γιατί έτσι μόνο θα εξασφαλιστούν η ευημερία και η πρόοδος της πατρίδας.
Η αναγνώριση του πολιτισμικού μωσαϊκού της μεγάλης διάρκειας θα διευκολύνει την αξιοποίηση του πολιτισμικού πλούτου από τα σύγχρονα μεγάλα ρεύματα των μεταναστών σε όλες τις ευρωπαϊκές χώρες, καθώς θα καταπολεμήσει αποτελεσματικά τους καλλιεργημένους από τις εθνικές μυθολογίες φόβους μήπως χαθεί η «καθαρότητα» και «ομοιογένεια» των εθνικών πολιτισμών (γνώση ιστορίας = απαραίτητη).
Ανάγκη για μια νέα ευρωπαϊκή ταυτότητα: περιλαμβάνει τον ορθολογισμό, την οικονομική ανάπτυξη αλλά και το σεβασμό στο περιβάλλον με την κοινωνική ευαισθησία («μεσογειακή κουλτούρα»).
Θάλεια Δραγώνα, Στερεότυπα και προκαταλήψεις
http://www.kleidiakaiantikleidia.net/book32/book32.pdf
Στερεότυπα = γνωστικές αναπαραστάσεις που αφορούν μια οποιαδήποτε κοινωνική ομάδα και τα μέλη της. Πρόκειται για μια «εικόνα στο κεφάλι μας», μια γενίκευση που κατασκευάζουμε και την αποδίδουμε σε όλα τα μέλη μιας ανθρώπινης ομάδας.
Τα στερεότυπα, όπως όλα τα γνωστικά σχήματα, επηρεάζουν τις πληροφορίες τις οποίες δεχόμαστε από το περιβάλλον, τις οργανώνουν με ορισμένο τρόπο, καθοδηγούν τη σκέψη μας προς ορισμένες εκδοχές ή την απομακρύνουν από άλλες, επηρεάζουν το αν και πότε μια πληροφορία που είναι ήδη εγγεγραμμένη, θα ανασυρθεί ή όχι.
Μολονότι είναι σαν όλα τα γνωστικά σχήματα, τα στερεότυπα έχουν μια βασική διαφορά: οι κοινωνικές τους συνέπειες είναι μεγάλες. Τα στερεότυπα αντλούν τη μορφή και το περιεχόμενό τους από το κοινωνικό πλαίσιο το οποίο μας περιβάλλει και η εφαρμογή τους οδηγεί σε κοινωνικές αδικίες.
Τα στερεότυπα είναι πολιτισμικές κατασκευές για κάποιες κοινωνικές ομάδες, διαμορφώνονται μέσα από μηχανισμούς εξουσίας, καθώς αντικατοπτρίζουν το κοινωνικό κύρος των κοινωνικών ομάδων και λειτουργούν μέσα από ψυχοκοινωνικούς δρόμους. Τα στερεότυπα, τέλος, δημιουργούν προσδοκίες για το ποια είναι η αναμενόμενη συμπεριφορά του άλλου, οδηγώντας στο φαινόμενο που ονομάζεται «αυτοεκπληρούμενη προφητεία».
Για αρκετά χρόνια κυριάρχησε η άποψη ότι ο ανθρώπινος νους δεν έχει τον απαραίτητο χώρο για να καταγράψει την πολλαπλότητα, τον πλούτο και την ατομική διαφορά, με αποτέλεσμα η αντίληψη για τους άλλους να χρειάζεται να οργανωθεί και να απλοποιηθεί, δηλαδή να ιεραρχηθεί γύρω από γνωστικές κατηγορίες, γύρω από στερεότυπα.
Τα στερεότυπα νομιμοποιούν την εκμετάλλευση κάποιων κοινωνικών ομάδων από άλλες, καθώς ερμηνεύουν την επιτυχία ορισμένων κοινωνικών ομάδων αλλά και τη φτώχεια και την αδυναμία ορισμένων άλλων σαν να είναι αυτές οι διαφορές όχι μόνο δικαιολογημένες αλλά και φυσικές.
Το ιδεολογικό πλαίσιο είναι τόσο διάχυτο και απατηλό, ώστε τα στερεότυπα αναδύονται αυθόρμητα και ασυναίσθητα ακόμα και στους ανθρώπους οι οποίοι συνειδητά και με κάθε εντιμότητα πιστεύουν στην ισότητα και στην αυτονομία.
Τα στερεότυπα μπορεί να είναι και θετικές γενικεύσεις (π.χ. «όλοι οι Έλληνες είναι φιλόξενοι»). Είναι προϊόν ασυνείδητων διεργασιών.
Οι προκαταλήψεις είναι αρνητικά και υποτιμητικά στερεότυπα και βρίσκονται κάτω από συνειδητό, γνωστικό έλεγχο.
Είναι καθολική στους ανθρώπους η επιθυμία να αποκτήσουν και να διατηρήσουν μια θετική κοινωνική ταυτότητα. Για να το καταφέρουν κάνουν ταυτίσεις με τις κοινωνικές ομάδες στις οποίες ανήκουν και συγκρίσεις με άλλες ομάδες στις οποίες δεν ανήκουν. Το σχετικό κύρος της δικής μας ομάδας επηρεάζεται αποφασιστικά από το κύρος της ομάδας του άλλου. Έχει αποδειχτεί ότι τα στερεότυπα και οι προκαταλήψεις χρησιμεύουν στο να εξυψώνουν την ομάδα στην οποία ανήκουμε εμείς και να αμαυρώνουν την ομάδα των άλλων.
Η αδυναμία του ατόμου να ανεχθεί τους άλλους οι οποίοι δεν είναι σαν κι αυτόν προέρχεται συχνά από την απειλή που νιώθει σε ένα βαθύτερο επίπεδο του εαυτού. Φόβος, θυμός και εχθρότητα είναι τα συναισθήματα που ανακινούνται, όταν οι άλλοι προσλαμβάνονται ως απειλητικοί. Το προκατειλημμένο άτομο αντιλαμβάνεται τη δική του ομάδα ως καλή, ως ομάδα που έχει τις δικές του αξίες, τις δικές του συνήθειες και παραδόσεις, τη δική του ιδεολογία. Έτσι η ομάδα των άλλων, με διαφορετικές αξίες, παραδόσεις και άλλη ιδεολογία, δεν μπορεί να γίνει ψυχολογικά αποδεκτή ως ισότιμη χωρίς να απειλήσει τον εαυτό με ακύρωση και αφανισμό (βλ. γεγονότα 20ου αιώνα).
Η «πραγματικότητα» δεν είναι δοτή από τη φύση. Είναι προϊόν κοινωνικό. Η ανθρώπινη φύση κατασκευάζεται μέσα από τη σχέση μας με τους άλλους και όχι μέσα από τη βιολογία. Η βιολογία προσφέρει μόνο το υλικό για την εξέλιξη. Όλα τα υπόλοιπα γίνονται διότι επενδύουμε τις ομάδες και τα σύμβολα με νόημα. Τα στερεότυπα και οι προκαταλήψεις είναι ένας από τους τρόπους απόδοσης νοήματος στις ομάδες και στα σύμβολα.
Τα στερεότυπα μαθαίνονται σε πολύ μικρή ηλικία, πριν καλά ακόμα ένα παιδί αποκτήσει ιδέα για την ομάδα στην οποία αναφέρονται. Οι στάσεις των παιδιών μπορούν να επηρεάζονται από γονείς – συνομηλίκους – σχολείο.
Το σχολείο διαμορφώνει τις αναπαραστάσεις των παιδιών για το διαφορετικό και κατ’ επέκταση τα στερεότυπα μέσα από: α) την απευθείας επαφή με τα άλλα παιδιά, που διαφέρουν κοινωνικοπολιτικά, εθνοτικά, γλωσσικά, φυλετικά, β) τις στάσεις του δασκάλου, γ) το φανερό ή κρυφό αναλυτικό πρόγραμμα.
Εάν το εκπαιδευτικό σύστημα διαχειριστεί την έννοια της προκατάληψης νωρίς στην παιδική ηλικία, μπορεί να συμβάλει στη δημιουργία ενός λιγότερο διχαστικού κόσμου (δημοκρατικές αρχές, ηθικές αξίες, πνεύμα συνεργασίας, δεξιότητες διαχείρισης συγκρούσεων προαγωγή κλίματος αποδοχής του άλλου, του διαφορετικού).
Εγγραφή σε:
Αναρτήσεις (Atom)