ΑΝΤΙΚΟΥΛΤΟΥΡΕΣ

 Στον σύνδεσμο http://www.scenariomagazine.com/countercultures-of-the-future/ υπάρχει ένα ενδιαφέρον άρθρο από το πρόσφατο τεύχος του μελλοντολογικού περιοδικού SCENARIO που αναφέρεται στις αντικουλτούρες του 21ου αιώνα, προσδιορίζοντας τέσσερις: καταστροφολαγνεία, νέος αθεϊσμός, μετανθρωπισμός, αναρχονομία. Τις σχολιάζω παρακάτω επιμένοντας ιδιαίτερα στην πιθανή σχέση τους με τη χώρα μας.

Καταστροφολαγνεία : Η κοινωνική περιθωριοποίηση κάτω από συνθήκες παρατεταμένης οικονομικής κρίσης μπορεί να οδηγήσει σε ανεξέλεγκτη επιθετικότητα. Ήδη τις στιγμές που γράφονται αυτές οι σειρές εκτυλίσσεται στο κέντρο της Αθήνας ένας ακόμα γύρος καταστρεπτικών επεισοδίων. Ήδη στα σχολεία μας οι καταστροφές κατά τη διάρκεια καταλήψεων έχουν εξελιχθεί σε άγραφη παράδοση, υποστηριζόμενη ακόμα και από γονείς, όπως η μητέρα που διαμαρτυρήθηκε στη Βουλή για τις εισαγγελικές παρεμβάσεις. Οι καταστροφές χαρακτηρίζονται πάντοτε «ατυχή περιστατικά» που προβάλλονται κακόβουλα από όσους θέλουν να συκοφαντήσουν το μαθητικό κίνημα. Το κατά πόσον έτσι αμβλύνονται οι συνειδήσεις ώστε να γίνει αποδεκτή η καταστροφολαγνεία είναι θέμα ανοιχτό σε συζήτηση. Πάντως η ταυτότητα των προσώπων που συλλαμβάνονται αποδεικνύει ότι συχνά στις καταστροφές συμμετέχουν πρόσωπα τα οποία ουδόλως πλήσσονται από την κρίση ή αντιμετωπίζουν προβλήματα για άλλους λόγους άσχετους με την κρίση. Μέχρι σήμερα στην Ελλάδα η αντίδραση της υπερδιογκωμένης μεσαίας τάξης των πόλεων εκδηλώθηκε μέσα από μια χλιαρή συναίνεση σε κινητοποιήσεις ή μεταβολές που προέρχονταν από διάφορες πολιτικές πρωτοβουλίες οι οποίες με τη σειρά τους συχνά κατευθύνονταν από το εξωτερικό. Έτσι, οι Αθηναίοι αποδέχτηκαν το Απριλιανό πραξικόπημα που όλοι ήξεραν ότι στηρίζεται από τις ΗΠΑ, διότι έτσι δινόταν ένα τέλος στις ταραχές της περιόδου 1965-1967, μετά υποστήριξαν χλιαρά τις κινητοποιήσεις της Νομικής και του Πολυτεχνείου, διότι δεν ανέχονταν τις ευρύτερες κοινωνικές ανακατατάξεις που επέφεραν τα πρώην εκτελεστικά όργανα της μεγαλοαστικής τάξης, και τέλος υποδέχτηκαν με ανακούφιση τη Μεταπολίτευση που είχε προαναγγελθεί από τα διεθνή Μέσα Ενημέρωσης και ήταν προσχεδιασμένη από τις ΗΠΑ. Την εποχή εκείνη, ενώ οι Ευρωπαϊκοί θεσμοί είχαν υποστηρίξει τον αντιδικτατορικό αγώνα, στην Ελλάδα η εχθρότητα για την Ευρώπη ήταν γενικευμένη, έως ότου άρχισε η διασπάθιση των κοινοτικών κονδυλίων με όργανα τους πατροπαράδοτους πελατειακούς μηχανισμούς. Η καταστροφολαγνεία λοιπόν στην Ελληνική περίπτωση δεν μπορεί να θεωρηθεί απλώς μια υπερβολική αλλά δικαιολογημένη αντίδραση στην υποβάθμιση της ζωής, αλλά μια ακόμα επίπτωση των στρεβλώσεων της ελληνικής οικονομίας αλλά και της ιστορικής αφήγησης που έχει επικρατήσει για τις πέντε τελευταίες δεκαετίες.

Νέος αθεϊσμός : Η παγκόσμια εκδοτική επιτυχία των έργων του κορυφαίου βιολόγου Ρίτσαρντ Ντώκινς που θεωρούν τη θρησκεία καταστρεπτική δείχνει ότι ένα μεγάλο μέρος του κοινού αποδέχεται έναν νέο μαχητικό αθεϊσμό. Ο νέος αθεϊσμός διαθέτει το πλεονέκτημα ότι μπορεί να οδηγήσει στη λήθη ποικίλες κοινωνικές και ιδεολογικές διαφορές που έρχονται από το παρελθόν και να δημιουργήσει νέες  συσπειρώσεις. Ταυτόχρονα μπορεί να προκαλέσει στην αντίπαλη πλευρά περαιτέρω σύγχυση, καθώς η επιλογή αμυντικής τακτικής προκαλούσε πάντοτε στις θρησκείες ανάδειξη των διαφορών ανάμεσα στις διαφορετικές συνιστώσες τους. Δεν είναι τυχαίο ότι η εποχή των Διωγμών ήταν ταυτόχρονα και περίοδος οξύτατων εσωτερικών αντιπαραθέσεων μεταξύ διαφορετικών χριστιανικών ομολογιών αλλά και αντιπαραθέσεων στο ίδιο το εσωτερικό των ομολογιών αυτών. Ο «νέος αθεϊσμός» όμως, ως ένα μη θεσμοθετημένο κίνημα, δεν οφείλει να εμφανιστεί συγκροτημένος με μια ομοιογενή ιδεολογική ταυτότητα. Η διεύρυνση της απήχησής του θα εξαρτηθεί από κατά πόσον θα πείσει η πεποίθησή του ότι οι θρησκείες αποτελούν έναν εντεινόμενο και όχι φθίνοντα κίνδυνο (δηλ. δεν έχουμε να κάνουμε με έναν ακόμα «μπαμπούλα» που επινοήθηκε για να εξασφαλίσει την ανάρρηση ή τη διατήρηση στο προσκήνιο συγκεκριμένων ομοιογενών ή ετερογενών ομάδων) αλλά και από την αντίδραση των ίδιων των θρησκειών.

Μετανθρωπισμός : Πρόκειται για την αναβάθμιση του ανθρώπου μέσω της τεχνολογίας και ειδικότερα μέσω της φαρμακευτικής. Ωστόσο οι μακροχρόνιες επιπτώσεις φαρμακευτικών ουσιών που βελτιώνουν τις νοητικές δυνατότητες του ανθρώπου είναι πάντοτε αμφίβολες,

Αναρχονομία :Πρόκειται για έναν άλλο τρόπο βελτίωσης του ανθρώπου μέσω της τεχνολογίας, αυτή τη φορά όμως όχι μέσω της επέμβασης στον ίδιο τον άνθρωπο αλλά μέσω της συνύπαρξής του με αυτήν.  Η τεχνολογία εδώ δεν νοείται ως μηχανισμός παραγωγής καταναλωτικών αγαθών. Ο άνθρωπος καλείται να γνωρίσει ο ίδιος σε βάθος τους μηχανισμούς, όχι απλώς την κατανάλωση ή τη χρήση της τεχνολογίας, και να τη χρησιμοποιήσει για να δημιουργήσει. Σε αυτή την προοπτική η γνώση πρέπει να είναι ανοιχτή σε όλους και να μην περιορίζεται από πνευματικά δικαιώματα. Ειδικότερα για τους στόχους του εφετινού συνεδρίου, ο ρόλος της τεχνολογίας στην καταπολέμηση το αποκλεισμού πρέπει να τονιστεί ιδιαίτερα. Το μεγάλο ενδιαφέρον για τη Ρομποτική που παρατηρείται στο σχολείο δείχνει ότι στη χώρα μας οι προϋποθέσεις της «αναρχονομίας» υπάρχουν. Το ζήτημα των ανοιχτών κωδίκων και των ελεύθερων πνευματικών δικαιωμάτων εξακολουθεί βέβαια να είναι αμφιλεγόμενο. Η πνευματική ιδιοκτησία είναι μια έννοια των τελευταίων αιώνων, η οποία βέβαια κατάγεται από την Ελληνική ιδέα της προσωπικής δημιουργίας που εμφανίστηκε στην μετά τον Όμηρο εποχή. Ακόμη και ο Όμηρος είναι ένας προσωπικός δημιουργός χαμένος μέσα στον θρύλο, που είναι βέβαιο ότι χρησιμοποίησε ένα υλικό κοινών τόπων μορφής και περιεχομένου που δεν ανήκε στον ίδιο. Σε περίπτωση που οι αντιλήψεις της «αναρχονομίας» επεκταθούν από τον χώρο της τεχνολογίας στον πολιτισμό, θα πρόκειται για μια από τις πιο εντυπωσιακές αλλαγές στην ιστορία του ανθρωπίνου είδους. Η ατομική πρωτοβουλία, ξεφεύγοντας από την ανωνυμία του καταναλωτή, θα περάσει στην ανωνυμία του συνδημιουργού, όπως συνέβαινε με τελείως διαφορετικό τρόπο στις προκαπιταλιστικές κοινωνίες. Εδώ θα τεθούν οι βάσεις της δημιουργίας νέων συλλογικών μύθων.

ΥΓ. Η διαλεκτική των μαζών και της ατομικής πρωτοβουλίας τίθεται και στο βίντεο που θα παρουσιαστεί εκ μέρους του σχολείου στο καλλιτεχνικό πρόγραμμα. Οι μάζες μεταβάλλονται μέσα στην ιστορία : πιστοί, οπαδοί, καταναλωτές, αγανακτισμένοι. Αλλάζει το περιεχόμενο αλλά όχι το παιχνίδι δημιουργίας και καταστροφής, όπου η μάζα είναι δημιουργός και δημιούργημα, θύτης και θύμα. Η συνεχής αυτή επάνοδος των μαζών με διαφορετικά προσωπεία είναι που αποδίδεται με την δυσοίωνη προφητεία του Οδυσσέα Ελύτη στη «Μαρία Νεφέλη» ότι θα γυρίσουμε σε μια νέα λίθινη εποχή, ανακαλώντας τη γνωστή θεωρία του Τζιανμπαττίστα Βίκο για τους πολιτιστικούς κύκλους, η οποία με τη σειρά της δείχνει να επιβεβαιώνεται από τη διασταύρωση του Μοντερνισμού με την προϊστορική τέχνη. Η μουσική υπόκρουση είναι και αυτή δείγμα της μοντέρνας μεταστοιχείωσης παλαιών προτύπων. Γιατί καμιά συζήτηση για την αλλαγή και το μέλλον δεν είναι ορθολογική αν δεν στηριχθεί στην εμπειρία του παρελθόντος.